Damla Turan Kanada, Avrupa Birliği’nin süper bilgisayar ağına katılarak yapay zekâ alanında Avrupa ile yeni bir iş birliğine başlıyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada’nın EuroHPC ağına dahil olacağını resmen açıkladı.
Anlaşmayla birlikte Kanadalı şirketler, teknoloji girişimleri ve araştırmacılar, Avrupa’nın yüksek performanslı bilgi işlem altyapısına erişebilecek. Avrupa Birliği’nin milyarlarca euroluk yatırımlarla genişlettiği ağ, dünyanın en güçlü süper bilgisayarlarından bazılarını da barındırıyor.
Avrupa Birliği ile Kanada arasında yapay zekâ ve yüksek performanslı bilgi işlem alanındaki iş birliği genişliyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 29 Ekim’de yaptığı açıklamada Kanada’nın Avrupa’nın süper bilgisayar ağının bir parçası olacağını duyurdu. Yeni ortaklık kapsamında Kanada’daki sanayi kuruluşları, teknoloji girişimleri ve bilim insanları, Avrupa’daki gelişmiş bilgi işlem sistemlerinden yararlanabilecek.
Von der Leyen, Kanada’nın güçlü yapay zekâ sektörü ile Avrupa’nın süper bilgisayar altyapısının bir araya geleceğini belirtti. Avrupa Komisyonu Başkanı, bu iş birliği sayesinde rekabetçi, yenilikçi ve güvenli yapay zekâ sistemlerinin geliştirilebileceğini söyledi. İki taraf arasındaki anlaşma, büyük yapay zekâ modellerinin eğitilmesinde kullanılan yüksek işlem gücüne erişimi de kapsıyor.
Kanada’nın katılacağı ağ, Avrupa Yüksek Performanslı Hesaplama Ortak Girişimi (EuroHPC Joint Undertaking) tarafından yönetiliyor. 2018 yılında kurulan EuroHPC, Avrupa Birliği, programa katılan ülkeler ve özel sektör kuruluşlarının ortak kaynaklarıyla faaliyet gösteriyor. Girişimin 2021-2027 dönemini kapsayan toplam bütçesi en az 8,2 milyar euro olarak açıklandı.
EuroHPC bünyesinde 14 süper bilgisayar, yapay zekâ odaklı 19 merkez ve 10 kuantum bilgisayarı bulunuyor. Avrupa’daki süper bilgisayarların bazıları dünyanın en güçlü 10 sistemi arasında yer alıyor.
Bu altyapı, yapay zekâ modellerinin eğitilmesinin yanı sıra bilimsel araştırmalar, büyük veri analizleri, mühendislik hesaplamaları ve endüstriyel çalışmalar için kullanılıyor.
Avrupa Birliği, mevcut sistemlerin yanında çok daha büyük yapay zekâ veri merkezleri kurmak için de hazırlık yapıyor. AI Gigafactory adı verilen bu merkezlerden yedi adede kadar kurulması planlanıyor. Proje kapsamında 2027 yılında yeni veri merkezi yatırımlarının başlaması beklenirken toplam yatırım tutarı 30 milyar euroyu aşabilecek.
Yeni veri merkezleri, büyük ölçekli yapay zekâ modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için gelişmiş işlemcileri, yüksek hızlı bağlantıları, yazılım altyapılarını ve enerji verimli sistemleri bir araya getirecek. Avrupa Birliği ve üye ülkelerden 10 milyar euroya kadar kamu finansmanı sağlanması, özel sektörün ise en az 20 milyar euroluk yatırım yapması öngörülüyor.
Avrupa’nın süper bilgisayar ağına katılacak Kanada, daha önce Avrupa Birliği’nin Horizon Europe araştırma ve inovasyon programına kısmi katılım sağlamıştı. Horizon Europe, EuroHPC girişiminin finansmanında da kullanılıyor. Kanada’nın yeni iş birliğiyle birlikte Avrupa’daki hesaplama kaynaklarına erişimi genişleyecek.
EuroHPC ağına hâlihazırda 38 ülke katılıyor. Bunların 27’sini Avrupa Birliği üyeleri oluştururken diğer katılımcılar arasında Norveç, İsviçre, Birleşik Krallık, İsrail ve Türkiye de bulunuyor. Kanada’nın katılımının duyurulmasıyla Avrupa dışındaki araştırma ve teknoloji ekosistemleriyle kurulan iş birliğine yeni bir ülke daha ekleniyor.
Yapay zekâ alanındaki iş birliğinin önemli başlıklarından biri de ABD merkezli teknoloji şirketlerinin bilgi işlem altyapısındaki ağırlığı. Gelişmiş yapay zekâ modellerinin eğitilmesi için gereken büyük veri merkezleri ve işlemci kümeleri, ciddi sermaye yatırımları ve yüksek enerji kapasitesi gerektiriyor. Avrupa Birliği ile Kanada arasındaki yeni ortaklık, bu alandaki kaynakların paylaşılmasını da içeriyor.
Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’nda teknoloji ve uluslararası ilişkiler alanında çalışan Anton Leicht, Avrupa Birliği ile Kanada arasındaki bilgi işlem iş birliğini orta ölçekli güçlerin yapay zekâ alanında kısa vadede gerçekleştirebileceği en belirgin ortaklıklardan biri olarak değerlendirdi.
Leicht, bununla birlikte anlaşmanın ABD’nin bilgi işlem kapasitesine olan mevcut bağımlılığı ortadan kaldırmadığını belirtti. ABD’de gigavat ölçeğinde enerji tüketen büyük işlem kümeleri kurulmaya devam ederken Avrupa ve Kanada’nın yalnızca mevcut kaynakları paylaşmasının yeterli olmayacağını söyledi. Leicht’e göre bağımlılığın azaltılması için yeni ve çok daha büyük bilgi işlem altyapılarının inşa edilmesi gerekiyor.
Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki teknoloji ortaklığı, 29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Montréal’de düzenlenen Kanada-AB Zirvesi’ndeki daha geniş kapsamlı görüşmelerle aynı döneme denk geliyor. Kanada Başbakanı Mark Carney, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa’nın katıldığı zirvede yapay zekâ, teknoloji, enerji, kritik ham maddeler ve güvenlik alanlarındaki ilişkiler ele alınıyor.
Kanada hükümeti, aynı dönemde ülkenin yapay zekâ altyapısını güçlendirmek için yeni bir yatırım da duyurdu. Başbakan Mark Carney, Kanada merkezli yapay zekâ şirketi Cohere’e 1,6 milyar Kanada dolarına kadar sermaye yatırımı yapılacağını açıkladı.
NVIDIA, Bell ve Schwarz Group gibi özel sektör yatırımcılarının da yer aldığı yatırım kapsamında Cohere’in 2030 yılına kadar Kanada’da en az 1,7 milyar Kanada doları tutarında ek bilgi işlem altyapısı kurması ve en az 1.000 yeni teknik istihdam sağlaması planlanıyor.
