Damla Turan 
Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Zirvesi dün, Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı ile sona erdi. Cumhuriyet, zirveyi yerinde izledi.
MACARİSTAN ZİRVEYE KATILMADI
TDT gözlemci ülkesi olan Macaristan, 16 yıllık Viktor Orban yönetiminin ardından yeni yönetimiyle zirveye tek bir temsilci göndermedi.
AZERBAYCAN’A TEBRİK
Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açılış konuşmasıyla başladı.
Erdoğan, “Zirvemizin temasını merhum Gaspıralı İsmail Bey’den ilham alarak ‘Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik’ olarak belirledik. Bizim için dilde birlik, ortak kültürümüzü yaşatmak ve geliştirmek ile birbirimizi aracısız bir şekilde anlayabilmektir. Fikirde birlik ise ortak hedefler etrafında kenetlenmek ve ortak bir strateji oluşturabilmektir. İşte birlik ise sözlerimizi eyleme, irademizi esere ve kararlarımızı sonuçlara dönüştürebilmektir. Bu anlayışla Türkiye olarak teşkilatımızın dönem başkanlığını bugün Azerbaycan’dan devralıyoruz. Azerbaycanlı kardeşlerimize dönem başkanlıkları süresince gösterdikleri çabalar nedeniyle teşkilatımız adına tebriklerimi iletiyorum” şeklinde konuştu.
Türkiye’nin dönem başkanlığında ortak dilin yaygınlaştırılması, spor başta olmak üzere kültürel etkinliklerin desteklenmesi ve ülkeler arası seyahatlerin kolaylaştırılması gibi konularda ilerleme kaydetmek istediklerini vurguladı.
‘AYRI GAYRILIĞA YER YOK’
Cumhurbaşkanı, “Burada altını çizerek ifade etmek isterim ki Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa ve ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz ve inşallah ezelden ebede kadar kardeşiz. Bu noktada aile meclisimizin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile olan ilişkilerini artıracağına inanıyorum. Bu vesileyle Türkmenistan’ın çalışmalarımıza sağladığı katkılara da teşekkür ettiğimizi belirtmek isterim. Serdar kardeşimin dinamik liderliği altında Türkmenistan’ı en kısa zamanda tam üye olarak aile meclisimizde görmeyi umuyoruz” dedi.
Azerbaycan-Ermenistan barışına değinen Erdoğan, “Barış ve istikrarın hâkim olduğu bir Güney Kafkasya, bölge ülkeleriyle birlikte tüm Türk dünyasına önemli fırsatlar sunacaktır. Azerbaycanlı kardeşlerimizin Ermenistan ile yürüttükleri görüşmeleri destekliyor ve kalıcı barış için üzerimize düşeni yapmaya devam edeceğimizi ifade ediyorum” şeklinde konuştu.
AZERBAYCAN, ERMENİSTAN’I GÜNDEME GETİRDİ
Daha sonra Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in yokluğunda Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov söz aldı.
Bayramov, “Yaklaşık 30 yıldır Ermenistan tarafından işgal altında olan Azerbaycan toprak bütünlüğünü ve egemenliğini tamamen geri kazandı. Böylece Güney Kafkasya’da uzun süredir devam eden çatışma çözüldü. Azerbaycan bu çatışma sonrası barış sürecinin de mimarı oldu. Ülkemizin izlediği ilkeler doğrultusunda hazırlanan barış anlaşması geçen yıl imzalandı. Bugün Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleşmesi süreci devam ediyor. Bölgede fiili bir barış durumu mevcut; ancak Ermenistan’dan barış anlaşmasının imzalanması için gerekli siyasi ve hukuki adımları atmasını bekliyoruz ki bu da Azerbaycan’ın görüşlerine uygundur. Güney Kafkasya’da kalıcı ve güvenilir bir barışı sağlamak ve bölgedeki çatışma dönemini işbirliği dönemine dönüştürmek istiyoruz” ifadelerini kullandı.
Erdoğan Bayramov’un konuşmasının ardından “Ceyhun kardeşime çok teşekkür ediyorum” dedi. Erdoğan ile Bayramov’un samimi sohbet ettikleri kameralarca görüntülendi.
KAZAKİSTAN’DAN RUSYA TEKLİFİ
Daha sonra üye ülke Kazakistan’ın Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev söz aldı. Tokayev, “Teşkilatımızın prestijini artırmak için Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na gözlemci olarak katılmasını sağlamalıyız. Rusya büyük bir devlet olarak Türk dünyasıyla her zaman yakın ilişki içinde olmuştur. Eğer Rusya TDT’nin bir parçası olursa teşkilatımız bundan fayda sağlayacaktır” dedi.
ERHÜRMAN KONUŞTU
Tokayev’i Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, gözlemci ülke liderleri Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov ve KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman takip etti. Erhürman ise “Birliğin asıl gücü; ortak geçmişten aldığımız ilhamı somut adımlara dönüştürebildiğimiz ölçüde ortaya çıkacaktır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olarak 2022 yılında Semerkand Zirvesi’nde gözlemci üye statüsüyle katıldığımız Türk Devletleri Teşkilatı’nın çalışmalarına bu anlayışla katkıda bulunmayı ve kardeş ülkelerle ilişkilerimizi her alanda geliştirmeyi arzuluyoruz” ifadelerini kullandı.
Erhürman ayrıca Kıbrıs Türk halkının izolasyonunun sürmesini gündeme getirdi ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin iki hafta önce kendisine gönderdiği mektuptan bahsetti.
ERDOĞAN YANLIŞ YERE İMZA ATTI
Konuşmaların sonunda liderler zirvede alınan kararları imzaladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kendisine verilen belgeye imza attıktan sonra görevliye “Yanlış yere atmadık değil mi?” diye sordu.
Görevli ise “Efendim o Kazakistan’ındı; Türkiye’ye atacaktık efendim” yanıtını verdi. Erdoğan ise “Hay Allah iyiliğini versin” diye yanıtladı.Görevli hemen düzeltmek istediğini söylerken mikrofonların sesi kapatıldı.
Daha sonra aynı görevlinin hızla elindeki belgenin temizini almaya gittiği görüldü; görevliden birkaç dakika sonra Erdoğan’a yeni belge uzatıldı. Erdoğan “Nereye?” diye sorduğunda görevli “Buraya efendim; bu alana” diyerek imza atması gereken yeri gösterdi ve imza gerçekleşti.
GENEL SEKRETER DEĞİŞTİ
Toplantının sonucunda dört yıldır görevde bulunan teşkilat genel sekreteri Kırgız Kubanıçbek Ömüraliyev’in yerine Özbekistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Mirvohid Azimov’un atanmasına karar verildi.
TÜRKİYE’DE TDT KOLEJİ
Ankara Bildirisi öğleden sonra yayımlandı; bildiride toplamda 163 madde bulunuyor olup siyasi, ekonomik ve kültürel konularda işbirliği ön plana çıkarıldı. “Bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmek; nitelikli personel yetiştirmek; savunma sanayi sektöründe teorik ve uygulamalı uzmanlığı geliştirmek amacıyla” Türkiye’nin ev sahipliğinde bir TDT Savunma Sanayii Koleji kurulması önerisinin üye devletlerce değerlendirilmesine karar verildi.
Ayrıca üye devletler arasında siber güvenlik alanında suçla mücadele konseyi kurulmasına yönelik hazırlıkların artırılması gerektiği ifade edildi; üye devletlerin yurttaşı olan futbolcuların karşılıklı olarak “yabancı oyuncu statüsünde olmayan oyuncular” kategorisinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı; milli takımlar arasında çeşitli seviyelerde “Türk Kupası” turnuvasının düzenlenmesi konusunda daha fazla çaba sarf edilmesi gerektiği kaydedildi.
KIBRIS VURGUSU
Bildiride ayrıca “Kıbrıs meselesinin Ada’daki mevcut gerçeklere dayanarak müzakere edilmiş karşılıklı kabul edilebilir bir çözüme kavuşturulması gerektiği” vurgulanıyor; Türk Dünyasının ayrılmaz bir parçası olan Kıbrıs Türk halkının eşit haklarının güvence altına alınmasına dair beklentileriyle dayanışma içinde olduklarını belirtmektedirler.” maddesi yer almakta.
ERDOĞAN’DAN DÖRT AYRI GÖRÜŞME
< p >Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca TDT Zirvesi’ne katılan liderlerle ikili görüşmeler gerçekleştirdi; Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov , Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov , KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile buluştu.< / p >
< p >Bayramov , görüşmenin ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda ; “Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından kabul edilmekten büyük memnuniyet duydum . Azerbaycan-Türkiye ilişkilerinin , Türk Devletleri Örgütü çerçevesinde işbirliğinin güçlendirilmesi açısından önemli olduğunu düşünüyoruz . Sayın Cumhurbaşkanımıza sıcak karşılaması dolayısıyla teşekkür ederim.” ifadesini kullandı.< / p >
